Dünya, 2020 yılından bu yana kuşlar ve kümes hayvanları arasında hızla yayılan yüksek patojenik kuş gribi (H5N1) türünün evrimini endişeyle izliyor. 2026 yılına yaklaşırken, durum beş yıl öncesine göre çok daha kötü bir hal almış durumda. Virüs, artık sadece kuşları tehdit etmekle kalmıyor; deniz aslanları, ayılar ve süt sığırları gibi yüz milyonlarca memeliyi de hedef alıyor. Bilim insanları, bu durumun sonucunun insanların sağlığı açısından ne olacağına odaklanmış durumda.
DURUMUN VAHAMETİ
Glasgow Üniversitesi'nden Profesör Dr. Ed Hutchinson, durumu şu şekilde özetliyor: "Bu, artık sadece vahşi yaşamın bir hastalığı değil, küresel bir sorun ve tamamen kontrolden çıkmış durumda." Virüsün son beş yıllık seyri, bilimsel öngörüleri alt üst etti. Özellikle Güney Amerika'da deniz aslanlarının toplu ölümleri ve Antarktika'daki fil foku popülasyonunun yarısının yok olması, ekolojik bir felaketin sinyallerini veriyor.
KÜRESEL YAYILIM RİSKİ
2024'te ABD'deki süt sığırlarına sıçrayan virüs, virologları şaşırttı. Bugün ABD'de tüketilen sütün büyük bir kısmında virüse ait genetik materyaller tespit ediliyor. Pastörizasyon virüsü yok etse de, çiğ süt tüketimi ve çiftlik çalışanlarının hayvanlarla yakın teması, türler arası geçiş riskini artırıyor. Uzmanlar, bir kişinin hem mevsimsel grip hem de kuş gribine yakalanması durumunda, insanlarda hızla yayılma yeteneği kazanacak bir melez virüs oluşabileceğinden endişe ediyor. Fransa, kümes hayvanlarını aşılama programıyla %96'lık bir başarı elde ederken, ABD gibi büyük üreticiler ihracat pazarlarının zarar görmesi korkusuyla aşılamaya direniyor. Ancak bu direncin maliyeti ağır: Yumurta fiyatları bazı bölgelerde %300 artış gösterdi ve hükümetin çiftçilere ödediği tazminat milyar doları aştı. Bilim insanları, insanların arasında bir pandemi başladığında virüsü kontrol altına almak için sahip olunan vaka penceresinin sadece 2 ila 10 kişi olduğunu belirtiyor. Bu sayı aşıldığında, küresel yayılımı durdurmak neredeyse imkânsız hale geliyor. Şu an için insandan insana kalıcı bulaşma yok, ancak virüs mutasyon geçirmeye ve yayılmaya devam ediyor. 2026 yılına girerken panik değil, daha fazla şeffaflık ve acil eylem planları gerekiyor.
