Amerika Birleşik Devletleri'nde, istihbarat teşkilatlarının arama izni almadan yurt dışı iletişimlerini toplama ve analiz etmesine olanak tanıyan kritik bir yasa, önümüzdeki hafta sona ermek üzere. Ancak Kongre'de, bu yetkinin mevcut haliyle uzatılıp uzatılmayacağı konusunda derin bir bölünmüşlük yaşanıyor. Yabancı İstihbarat Gözetim Yasası'nın (FISA) 702. Bölümü olarak bilinen bu yasa, Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA), Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) ve Federal Soruşturma Bürosu (FBI) gibi kurumların, ABD üzerinden geçen yurt dışı iletişimlerini, tek tek arama izni gerekmeksizin kaydetmelerine imkan tanıyor. Bu küresel iletişimin büyük bir kısmını toplarken, aynı zamanda denetim altındaki yabancılarla etkileşimde bulunan Amerikalılar hakkında telefon kayıtları ve e-postalar gibi akıl almaz miktarda bilgi de elde ediliyor. Bu durum, Amerikalıları ve ABD içindeki kişileri devlet gözetiminden koruması gereken anayasal güvencelere aykırı düşüyor.
MAHKEMEDEN KAÇAK GÖZETİM TARTIŞMALARI
20 Nisan'da sona erecek olan yasanın öncesinde, Temsilciler Meclisi ve Senato'dan bipartizan (iki partili) bir grup, Amerikalıların mahremiyet haklarını korumak için FISA'da kapsamlı değişiklikler yapılması gerektiğini savunuyor. Bazı milletvekilleri, yıllardır süregelen skandallar ve farklı ABD yönetimleri boyunca yaşanan gözetim suiistimalleri nedeniyle geniş çaplı reformlar talep ederken, diğerleri ise kendi siyasi hedeflerini gerçekleştirmek için bu düzenlemeleri başka yasalara eklemeyi amaçlıyor. Başkan Trump'ın bir sosyal medya paylaşımı, Beyaz Saray'ın yasa değişikliği olmadan basit bir yetkilendirme geçirme fikrine sıcak baktığını ima ediyor. Cuma gecesi geç saatlerde, Temsilciler Meclisi Cumhuriyetçileri, müzakerelere daha fazla zaman tanımak için FISA'yı 30 Nisan'a kadar uzatma yönünde oy kullandı. Pazartesi günü yeniden toplanacak olan Senato'nun, kısa süreli uzatmanın geçmesi için çoğunluk oyuyla bu tasarıyı onaylaması gerekiyor.
VATANDAŞ VERİLERİNE NE OLACAK?
Bipartizan grubun sunduğu yasal düzenleme olan Hükümet Gözetimi Reform Yasası, Senatör Ron Wyden (Demokrat-Oregon) ve Mike Lee (Cumhuriyetçi-Utah) gibi isimler tarafından Mart ayında Kongre'ye sunuldu. Bu yasa, hükümetin arama izni olmaksızın gözetim programlarının bazılarını sınırlamayı hedefliyor. Milletvekilleri, diğer hususların yanı sıra, hükümet kurumlarının Amerikalıların iletişimlerini arama izni almadan incelemelerine olanak tanıyan "arka kapı arama" (backdoor search) açığını önleyecek hükümler talep ediyor. Bir diğer önemli hüküm ise federal kurumların, ABD hükümetinin mahkemeden izin almasına gerek olmadığını savunduğu bir uygulamayla, veri aracılarından Amerikalılar hakkında ticari olarak erişilebilir verileri satın almasını engelleyecek. Uygulama geliştiricileri, akıllı telefon uygulamalarını kullanan kişilerden konum verilerini topluyor ve bu bilgileri daha sonra hükümetlere ve ordulara satan aracılara satıyor. FBI Direktörü Kash Patel, Mart ayında bir kongre oturumunda, FBI'ın mahkeme izni aramadan Amerikalıların konum verilerini satın aldığını doğrulamıştı. Hem Cumhuriyetçiler hem de Demokratlar, casusluk teşkilatlarının ticari verileri satın almasına ve milyarlarca konum noktasını analiz etmek için yapay zeka modelleri kullanmasına izin veren bu açığı kapatmaya istekli görünüyor. Bu durum, şu anda ABD hükümetinin Anthropic ve OpenAI ile araçlarının sınırsız kullanımı konusundaki müzakerelerinde de bir çıkmaz noktası oluşturuyor.
