Bilim dünyasında büyük yankı uyandıran esrarengiz bir olay, Batı Antarktika'daki Dotson Buz Sahanlığı'nın derinliklerinde yaşandı. Uluslararası bir araştırma projesinin parçası olan ve buzulların hareketleri ile deniz seviyesindeki değişimleri incelemek üzere görevlendirilen dev bir denizaltı, paylaştığı şok edici verilerin ardından aniden ortadan kayboldu.
BİLİNMEYEN YAPILAR TESPİT EDİLDİ
Kayıptan kısa süre önce denizaltı, buz tabakasının alt yüzeyinde daha önce belgelenmemiş, sıra dışı desenler ve oluşumlar içeren yapılar tespit ettiğini bildirdi. Bu yapılar, mevcut erime modellerinde yer almayan beklenmedik detaylar içeriyordu. İsveç yapımı otonom su altı robotu 'Ran' adı verilen araç, ABD ve İngiltere'nin yürüttüğü Uluslararası Thwaites Buzulu İşbirliği kapsamında görev yapıyordu. 2022'deki 27 günlük görevi sırasında Dotson Buz Sahanlığı'nın altında yaklaşık 140 kilometrekarelik alanı haritalayarak buz tabanındaki erime süreçlerine dair kritik veriler sağlamıştı. Sonar sistemleri sayesinde düz teraslar, derin erime kanalları ve aşınmış bölgeler gibi detaylar gün yüzüne çıkmıştı. Hatta buz tabakasının tabanında, yüzeyden fark edilmeyen çatlaklar ve 20 ila 300 metre uzunluğunda, 50 metreye kadar derinliğe ulaşan damla şeklinde oyuklar belirlenmişti. Bu yapıların, buzun altındaki dönen okyanus akıntılarının yarattığı asimetrik erime süreçleriyle oluşmuş olabileceği düşünülüyor. 2024 yılındaki son görevi kapsamında Ran'ın 24 saatlik bir dalış gerçekleştirmesi planlanıyordu. Ancak kalın buz tabakası nedeniyle gerçek zamanlı takip imkansızdı. Beklenen geri dönüş saatinde araçtan hiçbir sinyal alınamaması üzerine yapılan tüm akustik aramalar ve iz sürme çalışmaları sonuçsuz kaldı. Denizaltının son konumu hala belirsizliğini koruyor. Olası nedenler arasında teknik bir arıza veya haritalanmamış buz altı oluşumlarıyla bir çarpışma ihtimali öne sürülüyor. Bu durum, insan hayatı riske girmese de, son derece gelişmiş bir araştırma aracının kaybı nedeniyle bölgedeki veri toplama çalışmalarını önemli ölçüde sekteye uğrattı. Buna rağmen, 2022'de elde edilen veriler, Dotson Buz Sahanlığı altındaki erimenin eşit olmadığını ve bazı bölgelerde yılda 15 metreye ulaştığını ortaya koydu. Sıcak ve tuzlu okyanus sularının dar kanallar aracılığıyla buz tabakasının altına sızmasının bu süreçte belirleyici rol oynadığı düşünülüyor. Araştırmalar ayrıca Dotson Buz Sahanlığı'nın 1979–2017 yılları arasında küresel deniz seviyesinin yaklaşık 0,5 milimetre yükselmesine katkı sağladığını ve 2000'li yılların başından bu yana yaklaşık 390 gigaton buz kaybı yaşandığını gösteriyor.
