Türkiye, dijital medya platformları ve servis sağlayıcılarının faaliyetlerini ilk kez net bir yasal çerçeveye oturtmak için önemli bir adım atıyor. Meta ve Google gibi küresel devlerin Türkiye'deki içerikler üzerinden milyarlarca liralık gelir elde etmesine rağmen, yeterli istihdam sağlamamaları ve içerik üreticilerine hak ettikleri payı vermemeleri üzerine başlayan 'dijital kuşatma' tartışmaları, TBMM Dijital Mecralar Komisyonu'nun hazırladığı yasa taslağıyla yeni bir boyut kazanıyor.
GENÇLER DİJİTAL DÜNYANIN ESİRİ OLDU
Komisyon Başkanı Nazım Elmas, dijitalleşmenin yalnızca ekonomik değil, toplumsal bir risk de barındırdığına dikkat çekerek gençliğin önemli bir yol ayrımında olduğunu vurguladı. Elmas, 'Gençlerin dijital dünyanın bağımlısı, esiri olacak noktaya gelmeleri ve kullanılmaları büyük sıkıntılara yol açıyor. Gençlik, 'dijital dünya mı, yoksa insani dünya mı?' diye bir tercih yapmak zorunda' dedi. İnsanların hayatı daha derinden hissedeceği bir yaşam tarzına yönelmesi gerektiğini savunan Elmas, bu sorunun çözümü için anaokulundan üniversiteye kadar her aşamada dijital bilinç kazandırılmasının zorunlu olduğunu belirtti.
İÇERİK ÜRETİCİLERİ NASIL ÖDEME ALACAK?
Yasanın en çok merak edilen yönlerinden biri de içerik üreticilerinin nasıl ödeme alacağı konusu oldu. Elmas, bugüne kadar ihmal edilen içerik üreticilerinin haklarını savunarak, 'İnsanların ilgisini çeken içerik üretenlerin, bu üretimlerinden pratik gelir elde etmelerini hedefliyoruz' ifadelerini kullandı. Bu mağduriyeti gidermek amacıyla yapay zeka tabanlı bir takip sistemi kurulacak. Bu sistem, bir haber veya içeriğin ilk kez nerede ve ne zaman yayınlandığını, kimler tarafından kullanıldığını ve hangi platform üzerinden ne kadar trafik aldığını adım adım izleyerek tespit edecek. İçerik üreticileri, platformlarla günlük, haftalık veya yıllık bazda telif sözleşmeleri imzalayabilecek ve telif ücretleri, tıklanma sayıları gibi kriterlere göre şeffaf bir şekilde hesaplanacak.
DİJİTAL TELİF KURULU DENETLEYECEK
Yasanın uygulanabilirliğini denetlemek için 'Dijital Telif Kurulu' oluşturulacak. Rekabet Kurumu, SPK ve Basın İlan Kurumu gibi kurumların temsilcilerından oluşacak bu kurul, platformlar ile üreticiler arasında bir 'hakemlik' görevi üstlenecek. Tüm tarafların dahil olabileceği bir 'akredite yazılım sistemi' üzerinden tıklanma oranları ve ödeme süreçleri takip edilecek. Hazırlanan taslağa göre, yükümlülüklerini yerine getirmeyen ulusal ve uluslararası platformlar için cezai müeyyideler kademeli olarak ağırlaşacak. Haksızlık tespit edilmesi veya sözleşme ihlali durumunda Dijital Telif Kurulu, yüksek tutarlı para cezaları, vergi ödemeleri ve rekabet ihlalleri üzerinden ek yaptırımlar uygulayabilecek. İhlalin ciddiyetine göre faaliyet izinleri ve lisansları da iptal edilebilecek. Yabancı sanal medya ve dijital platformların Türkiye'deki faaliyetlerini eleştiren uzmanlar, bu platformların toplumların algı yapısını şekillendirebildiğini, siyasi ve sosyal gerilimleri tetikleyebildiğini ve ülkelerin iç dengelerine müdahale edebildiğini belirtiyor. Türkiye'ye yatırım yapmayan ve istihdam sağlamayan bu platformlar, ülkeden kazandıkları milyarlarca doları kendi ülkelerine götürüyor. Bu tarihi düzenleme ile Türkiye, hem milyarlarca liralık ekonomik kaçağın önüne geçmeyi hem de dijital içerik üreticilerinin haklarını küresel platformlara karşı yasal güvence altına almayı amaçlıyor.
