Böbrek taşı, şiddetli ağrı ve yaşam kalitesinde düşüşe yol açan yaygın bir sağlık problemidir. Anadolu'nun bazı bölgelerinde geleneksel tıpta 'böbreğin süpürgesi' olarak bilinen gilaburu (Viburnum opulus), özellikle Kayseri çevresinde sonbaharda toplanan kırmızı meyveleriyle tanınır. Üroloji Uzmanı Dr. Tevfik Ziypak, yöre halkının bu meyveleri fermente ederek suyunu içtiğini ve buruk tadının etkisinin bir işareti olarak kabul edildiğini belirtti. Geleneksel kullanımının birçok evde devam ettiğini de sözlerine ekledi.
GİLABURUNUN GÜÇLÜ İÇERİĞİ
Dr. Ziypak, gilaburunun yüksek miktarda C vitamini, potasyum, malik asit, sitrik asit ve polifenoller içerdiğini, ayrıca düz kasları gevşetici etkisiyle bilinen 'skopoletin' adlı bir bileşiğe sahip olduğunu açıkladı. Bu bileşiklerin taşın üreter içinde daha rahat ilerlemesini sağlayabileceği düşünülüyor. Bu biyolojik etkiler, gilaburunun taş tedavisinde rol oynamasını mümkün kılabilir.
BİLİMSEL ÇALIŞMALAR UMUT VERİCİ
2019 yılında 103 hastayla yapılan bir araştırmada, 10 mm'den küçük distal üreter taşı olanlarda, gilaburu ekstresi verilen grupta yüzde 82 oranında taş düşürme başarısı sağlandı. Kontrol grubunda bu oran yüzde 66'ydı. Taş düşürme süresi de 14 günden 9 güne düştü. 2021'de yapılan başka bir çalışmada ise gilaburu ekstresi, böbrek taşı düşürmede etkili ilaçlarla karşılaştırıldı ve iki grup arasında anlamlı bir fark bulunmadı. Bu da, bazı hastalarda gilaburunun farmakolojik tedaviler kadar etkili olabileceğini gösteriyor. Ancak Dr. Ziypak, bu sonuçların henüz kılavuzlara girecek kadar güçlü kanıt oluşturmadığını vurguladı. Gilaburunun muhtemel etkileri, antispazmodik etkisiyle üreter kaslarını gevşeterek taşın daha kolay ilerlemesini sağlaması ve sitrat sayesinde idrarda kalsiyum kristallerinin oluşumunu önleyebilmesiyle açıklanabilir. İkinci mekanizma, hayvan ve laboratuvar çalışmalarında desteklense de insanlarda daha fazla veriye ihtiyaç duyuluyor.
DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR
Gilaburu, asidik yapısı nedeniyle mide rahatsızlığı olanlarda reflü veya gastrit semptomlarını tetikleyebilir. Şeker eklenmiş ürünler ise diyabet hastaları için risk oluşturabilir. Dr. Ziypak, gilaburunun mutlaka doktor gözetiminde ve mevcut tedavilerle birlikte, tamamlayıcı olarak kullanılmasını öneriyor. Küçük boyutlu distal üreter taşlarında destekleyici olarak düşünülebilir ancak etkisinin kişiden kişiye değişebileceği ve modern tedavilerin yerini alamayacağı unutulmamalı. Gelecekte yapılacak geniş kapsamlı çalışmalar, gilaburunun daha net bir yer edinmesini sağlayabilir.