Petrol rafinerilerinin damıtma kulelerinin dibinde kalan ve geçmişte zararına satılan, hatta bolluktan kendi haline bırakılan 'fuel oil', Orta Doğu'daki abluka nedeniyle karaborsaya düştü. Çok düşük kükürtlü deniz yakıtının (VLSFO) fiyatı ton başına 1.005 dolara ulaşarak savaş öncesi seviyesinin iki katına çıkarken; Maersk gibi denizcilik devleri, gemilerinin Asya limanlarında mahsur kalmasını önlemek için kendi yakıt rezervlerini kıtalararası taşımak zorunda kalıyor.
JEOLOJİK GERÇEK FİYATLARI ALTÜST ETTİ
Yakıtın neden aniden tükendiğinin cevabı Orta Doğu petrolünün kimyasında gizli. ABD'nin WTI ham petrolünün damıtılmasından sadece %33 oranında yakıt artığı (fuel oil) elde edilirken; Suudi Arabistan (Arab Light) ve Basra Körfezi ham petrolünde bu oran %50'yi buluyor. Hürmüz Boğazı'nın abluka altına alınması, dünyada ticareti yapılan tüm fuel oil'in %20'sini üreten Orta Doğu rafinerilerinin küresel sisteme erişimini kestiği için bu özel yan ürün bir anda 'ölüm tuzağına' dönüştü.
NAKLİYE DEVLERİ YAKIT PEŞİNDE KOŞUYOR
Sektör sadece yüksek fiyatlarla değil, fiziksel yakıt yokluğuyla da boğuşuyor. Nakliye devi Maersk'in CEO'su Vincent Clerc, Asya'da yakıt tedarik noktalarının kurumak üzere olduğu konusunda uyardı. Şirket, gemilerinin yolda kalmaması için tıpkı Covid-19 pandemisindeki gibi kendi yakıtını dünya çapında taşıyarak benzeri görülmemiş bir lojistik denge oyunu oynuyor. Bu fiziksel kıtlığın operasyonel sonuçları oldukça ağır: Gemiler yakıt tasarrufu sağlamak için sefer hızlarını acilen düşürüyor, yakıt bulabilen nadir limanlarda devasa gemi kuyrukları oluşuyor ve eski, yakıt tüketimi yüksek gemiler artan maliyetleri karşılayamadığı için filolardan çıkarılıp hurdaya ayrılıyor.
ÇEVRE HEDEFLERİ DE TEHLİKEDE
Kriz, iklim hedeflerini de vuruyor. Temiz damıtılmış yakıt (VLSFO) bulunamaması nedeniyle, düzenleyicilerin IMO 2020 (Uluslararası Denizcilik Örgütü) düşük kükürt emisyon kurallarını geçici olarak askıya alabileceği konuşuluyor. Bu durum, gemilerin çevreye daha zararlı olan ağır yakıt yağını (HSFO) yakmasına izin verilmesi anlamına geliyor. Dünya, bu enerji şokuna karşı elindeki stratejik rezervleri çoktan tüketti. Bloomberg analisti Javier Blas'a göre, piyasayı dengelemenin tek yolu boğucu fiyatlar aracılığıyla bir 'talep yıkımı' yaratmak.
