Çin'in Shenzhen kentindeki 70 katlı SEG Plaza gibi dev gökdelenlerde, asansör beklemek bazen 30 dakikayı buluyor. Bu beklenmedik sorun, zamanla yarışan motosikletli kuryeler için büyük bir engel oluşturdu. Çözüm ise tamamen yeni ve kayıt dışı bir mesleğin doğmasına yol açtı: 'yedek kuryelik'.
GÜNLÜK 630 TL KAZANDIRAN SİSTEM NASIL İŞLİYOR?
Sistem oldukça basit işliyor. Asıl kurye, teslimat yapacağı binanın girişine geliyor ve yemeği lobide bekleyen yedek kuryeye teslim ediyor. Bir QR kod taranarak işlem kaydedildikten sonra, asıl kurye hemen ayrılıyor. Yedek kurye ise kalabalık asansöre binip yemeği 50. veya 60. kattaki müşteriye çıkarıyor. Bu işi genellikle öğrenciler, emekliler veya işsizler yapıyor ve günde ortalama 100 Yuan, yani yaklaşık 630 Türk Lirası kazanıyorlar.
KAYIT DIŞI EKONOMİNİN RİSKLERİ VE ÇATIŞMALAR
Bu tamamen kayıt dışı bir 'gölge ekonomi' faaliyeti. Shao Ziyou gibi bazı girişimciler, bina içinde kendi alt kurye ağlarını kurarak günde 700 siparişi koordine ediyor. Ancak sistem sorunsuz işlemiyor. Yanlış adres veya gecikme cezaları yüzünden kuryeler arasında sık sık fiziksel kavgalar çıkıyor. Hiçbir yedek kuryenin sigortası, sözleşmesi veya sosyal güvencesi bulunmuyor. Resmi kurye platformları, oluşan gecikme cezalarını doğrudan bu 'aracı çocuklara' yansıtıyor.
ÇOCUK İŞÇİLİK RİSKİ VE YETKİLİLERİN MÜDAHALESİ
Bu iş o kadar popüler hale geldi ki, sosyal medyadaki videolardan etkilenen ilkokul çocukları bile çalışmaya başladı. Durumun farkına varan yetkililer, derhal müdahale ederek bu işi yapmak için 16 yaş sınırını zorunlu kıldı. Shenzhen'deki bu durum, mega kentlerde yaşayan milyonlarca insanın, hayatta kalabilmek için bulduğu yaratıcı ama bir o kadar da acımasız yollardan sadece birini gözler önüne seriyor.
