Dünyada üniversiteler genellikle bilim, araştırma ve prestijin merkezi olarak görülse de, bazı ülkeler bu klasik yapıyı benimsememiş durumda. Vatikan, Lüksemburg ve Eritre gibi ülkeler, sınırları içinde tek bir üniversite bile bulundurmamasına rağmen yükseköğretimi farklı yöntemlerle sürdürüyor.
Vatikan: Dini Merkez ve Eğitim İşbirliği
Yüzölçümü ve nüfusuyla dünyanın en küçük ülkesi olan Vatikan, Katolik Kilisesi'nin merkezi ve Papa'nın ikametgahı olması nedeniyle kendine özgü bir yapıya sahip. Nüfusunun büyük çoğunluğunu din adamlarının oluşturduğu ülkede, eğitim ihtiyacı yurt dışındaki ilahiyat fakülteleri ve seminerlerle karşılanıyor. Vatikan, kendi üniversitesini kurmak yerine Roma ve Avrupa'daki diğer Katolik üniversiteleriyle yakın iş birliği içinde çalışıyor. Ülke sınırları içindeki tek eğitim kurumu olan Etiyopya Koleji ise klasik anlamda bir üniversite değil, yalnızca ruhban eğitimi veren bir yer.
Lüksemburg: Uzmanlık Enstitüleri ve Komşu Üniversiteler
Avrupa'nın zengin ülkelerinden Lüksemburg da üniversitesi olmayan ülkeler arasında yer alıyor. Fransa, Almanya ve Belçika arasında sıkışmış bu ülkede geleneksel büyük bir ulusal üniversite bulunmuyor. Bunun yerine, öğrencilere üniversiteye hazırlık veya profesyonel eğitim sunan çok sayıda uzmanlık enstitüsü ve mesleki okul faaliyet gösteriyor. Lüksemburgca, Fransızca ve Almanca verilen derslerle eğitim veren bu okulların yanı sıra, AB üyesi olmanın coğrafi avantajıyla öğrenciler kolayca komşu ülkelerdeki üniversitelere kayıt yaptırabiliyor. Bu durum, Lüksemburglu gençler için üniversite eğitiminin genellikle ülke dışına çıkmak anlamına gelmesine neden oluyor.
Eritre: Tek Üniversite Kapatıldı, Yeni Modeller Kuruldu
Afrika ülkesi Eritre de üniversitesiz ülkeler listesinde dikkat çekiyor. 1958'de kurulan Asmara Üniversitesi, uzun yıllar ülkenin tek yükseköğretim kurumu oldu. Ancak hükümetin 2007'deki kararıyla üniversite kapatıldı. Bu kararın ardından Eritre'de yükseköğretim, merkezi bir yapıdan çıkarılarak Eritre Teknoloji Enstitüsü ve çeşitli meslek yüksekokulları kuruldu. Bu kurumlar diploma verse de, tek çatı altında birleşmiş klasik bir üniversite sistemi bulunmuyor. Uzmanlara göre Eritre'nin bu modeli, dünyadaki yükseköğretim sistemleri arasında oldukça sıra dışı bir örnek teşkil ediyor.
