Video oyunlarının bilişsel yetenekler üzerindeki etkisi, bilim insanlarının uzun süredir merak ettiği bir konu olmaya devam ediyor. Bazı oyunların neden beyin gelişimini desteklerken, bazılarının bu etkiyi göstermediği sorusu, araştırmacıların ilgisini canlı tutuyor. Northeastern Üniversitesi'nden psikoloji profesörü Aaron Seitz, video oyunlarının, oyunculara karmaşık becerileri simüle edilmiş ortamlarda tekrar tekrar deneme imkanı sunduğunu ifade ediyor. Seitz'e göre, geleneksel 'beyin egzersizi' programlarının aksine, popüler video oyunları basit görevler yerine, sürekli adaptasyon gerektiren çok katmanlı yapılar sunuyor.
HANGİ OYUNLAR BEYİN İÇİN DAHA FAYDALI?
Bu görüşü destekleyen Wisconsin–Madison Üniversitesi'nden psikolog C. Shawn Green ve Trinity College Dublin'den Carlos Coronel gibi isimler, özellikle gerçek zamanlı strateji ve hızlı tempolu aksiyon oyunlarının bilişsel faydalarının daha belirgin olduğunu vurguluyor. Bir oyunun temposu, karar verme sıklığı ve görsel karmaşıklığı gibi faktörler, beynin ne kadar yoğun bir 'antreman' yaptığı üzerinde doğrudan bir etkiye sahip. 2024 yılında NeuroImage dergisinde yayımlanan bir araştırma, deneyimli StarCraft II oyuncularının beyinlerini, oyunu hiç oynamamış kişilerle karşılaştırdı. Sürekli kaynak yönetimi, çoklu görev ve zaman baskısı içeren bu strateji oyununun, oyuncuların beyinlerinde görsel dikkat ve yürütücü işlevlerle ilişkili bölgeler arasında daha güçlü bağlantılar kurduğu gözlemlendi. Araştırmacılar, bu oyuncuların beyinlerinin bilgiyi daha 'verimli' işlediğini belirtti.
FAYDALAR SADECE UZMANLARLA MI SINIRLI KALIYOR?
Bu bilişsel etkilerin sadece uzun yıllar oyun oynayanlarla sınırlı kalmadığı da araştırmalarla ortaya konuyor. Aynı çalışmada, daha önce hiç StarCraft II oynamamış katılımcıların birkaç hafta içinde toplam yaklaşık 30 saat oyun oynamasının bile ölçülebilir değişimlere yol açtığı görüldü. Bu grubun beyin yaşlanma hızının, daha kurallı ve yavaş tempolu bir kart oyunu olan Hearthstone oynayanlara kıyasla daha yavaşladığı tespit edildi. Coronel'e göre, fayda, uzmanlık seviyesine ulaşmadan bile kendini göstermeye başlıyor. Communications Biology'de yayımlanan başka bir deneyde ise, oyun oynamayan yetişkinler üç ay boyunca ya hızlı tempolu bir aksiyon oyunu ya da daha yavaş bir simülasyon oyunu oynadı. Aksiyon oyunu oynayan katılımcılar, oyunla doğrudan ilişkili olmayan görsel algı ve çalışma belleği testlerinde belirgin biçimde daha hızlı gelişim gösterdi. Green'e göre bunun nedeni, beynin doğru zamanda doğru bilgiyi seçmeyi öğrenmesi; 'Neye dikkat edeceğinizi, neyi bastıracağınızı ve her denemede daha fazla bilgi çekmeyi öğreniyorsunuz. Bu da öğrenme hızını artırıyor.' Ancak uzmanlar, hangi oyunların, kimler için ve hangi bilişsel hedefler için en etkili olduğu konusunda daha fazla veriye ihtiyaç duyulduğunu ve sonuçların gerçek hayattaki daha yavaş, karmaşık karar süreçlerine birebir uyarlanamayabileceğini belirtiyor. Genel olarak, oyun oynamanın fiziksel aktivite, sosyal etkileşim ve uyku gibi unsurlarla dengelenmesi gerektiği vurgulanıyor.
