İran'ın güneydoğusunda yer alan ve 3 bin 940 metre yüksekliğe sahip Taftan Yanardağı, 700 bin yıldır süren sessizliğini bozma işaretleri veriyor. Uzaydan alınan radar verileri, dağın zirvesine yakın bölgelerde zeminin şiştiğini ve basıncın azalmadığını gösteriyor. Bu durum, sönmüş olarak bilinen volkanların aslında ne kadar aktif olabileceğini bir kez daha gözler önüne seriyor.
UZAY TEKNOLOJİSİYLE TESPİT EDİLEN YÜKSELİŞ
İspanya Ulusal Araştırma Konseyi tarafından yürütülen çalışmada, Sentinel-1 uydularından gelen veriler kullanıldı. Bulutların arkasını görebilen bu teknoloji, Taftan'ın zirvesinin yaklaşık 10 ay içinde 9 santimetre yükseldiğini ortaya çıkardı. Uzmanlar, bu değişimin yüzeyin sadece 490 ila 630 metre altındaki hidrotermal sistemde biriken gaz basıncından kaynaklandığını belirtiyor. Şiddetli yağmurlar ve depremler gibi dış etkenler elendiğinde, yükselişin tamamen yanardağın iç süreçleriyle ilgili olduğu kesinleşti.
MAGMA REZERVUARININ HAREKETLİLİĞİ
Taftan Yanardağı’nın 3,2 kilometre derinliğinde devasa bir magma rezervuarı bulunuyor. Mevcut itme kuvvetinin, taze magmadan ziyade magmadan sızan gazların üst katmanlardaki gözeneklere basınç pompalamasıyla oluştuğu düşünülüyor. Zirvedeki gaz çıkış deliklerinden püsküren dumanlar, sistemin hala canlı olduğunun en somut kanıtı olarak görülüyor. Bilim insanları, yer altındaki boruların sızdırmaz hale gelmesiyle biriken gazın zemini bir balon gibi şişirdiğini vurguluyor.
YAKIN ŞEHİRLER İÇİN FRETİK PATLAMA TEHLİKESİ
Taftan'da yakın vadede beklenen asıl tehlike lav akıntıları değil, 'freatik patlama' olarak adlandırılan buhar kaynaklı patlamalar. Sıcak sıvıların aniden buhara dönüşmesiyle yaşanabilecek bu gaz patlamaları, rüzgar yönündeki ekinleri yakabilir ve gözlerde ile akciğerlerde ciddi hasarlara yol açabilir. Yanardağa sadece 50 kilometre uzaklıkta bulunan Haş şehri, olası bir aktivitede kükürt kokusunun ve gaz bulutlarının hedefi olma riskiyle karşı karşıya.
BİLİM İNSANLARINDAN ACİL ÖNLEM ÇAĞRISI
Çalışmanın kıdemli yazarı Pablo J. González, bu bulguların bölge yetkililerini önlem almaya çağırmak için paylaşıldığını ifade etti. 'Bu basınç bir şekilde dışarı çıkmak zorunda' diyen uzmanlar, bölgeye acilen sismometre ve GPS ağları kurulmasını talep ediyor. Uydular dağı izlemeye devam ederken, yetkililerin tahliye güzergahları ve tehlike haritaları üzerinde çalışması gerektiği belirtiliyor. Dağın henüz 'bağırmadığı ancak fısıldadığı' vurgulanırken, hazırlıkların şimdiden yapılması gerektiğine dikkat çekiliyor.
