Grönland, sadece eriyen buzullarıyla değil, geçmişin gölgeleriyle de dünya gündeminde. ABD Başkanı Donald Trump'ın adanın "ABD kontrolüne geçmesi gerektiği" yönündeki açıklamaları diplomatik krize yol açarken, bilim dünyası çok daha somut bir tehlikeye işaret ediyor. NASA pilotlarının radar testlerinde tespit ettiği anormal yansımalar, yıllardır unutulan bir ABD askeri üssü olan Camp Century'yi yeniden gündeme getirdi.
BUZUN 36 METRE ALTINDAKİ KİRLİ MİRAS
Soğuk Savaş'ın en çetin dönemlerinden biri olan 1950'lerin sonunda inşa edilen Camp Century, buz tabakasının 36 metre derinliğine gömülü, 1,1 kilometre uzunluğunda devasa bir yer altı tesisiydi. Kendi kendine yetebilen bu yapı; hastanesi, tiyatrosu, ibadethanesi ve dükkânlarıyla tam teşekküllü bir kasaba gibiydi. Enerjisini ise taşınabilir nükleer bir reaktör sağlıyordu. Ancak bir zamanların bu mühendislik harikası, bugün iklim kriziyle tetiklenen çevresel bir felaket senaryosunun başrolünde.
RADYOAKTİF SIZINTI RİSKİ VE KORKUTAN SENARYO
Colorado Boulder Üniversitesi (CIRES) öncülüğünde yapılan araştırmalar, buzun altındaki tehlikenin boyutlarını gözler önüne seriyor. Camp Century'de terk edilen maddeler arasında 9.200 ton fiziksel atık, 200 bin litre dizel yakıt, PCB (Poliklorlu Bifeniller) ve radyoaktif kalıntılar yer alıyor. Özellikle parçalanması zor olan PCB'lerin, bazı eski Arktik üslerinde boya ağırlığının yüzde 5'ine kadar ulaştığı belirtiliyor. 1967'de kapatılan reaktörden kalan ve o dönem 1,2 milyar bekerel radyasyon yayan atıklar, tünellerin haritasının tam çıkarılamamış olması nedeniyle temizlenmesi güç bir tehdit oluşturuyor.
BİLİMSEL ARAŞTIRMA KILIFIYLA GİZLİ FÜZE PLANI
Camp Century, sadece çevresel bir risk değil, aynı zamanda diplomatik bir kandırmacanın da sembolü. Kamuoyuna "kutup koşullarında yaşam deneyi" olarak tanıtılan üssün asıl amacının, "Proje Iceworm" (Buz Solucanı Projesi) olduğu yıllar sonra ortaya çıktı. Gizli plana göre, buzulların altına döşenecek demiryolu ağlarıyla 600 nükleer başlıklı balistik füze, Sovyetler Birliği'ne karşı konuşlandırılacaktı. İddiaya göre, Danimarka hükümeti üssün inşasına onay vermiş olsa da, projenin bu nükleer saldırı boyutundan habersizdi. Yaklaşık 7 yıl faaliyette kalan üs, buzulların sürekli hareketi nedeniyle çelik yapıların bükülmesi ve tünellerin çökmesi sonucu kullanılamaz hale geldi. 1969'da ise buz, tesisi tamamen yuttu.
GEÇMİŞİN GÖLGESİ, GELECEĞİN KRİZİ
Bugün Trump'ın "ulusal güvenlik" gerekçesiyle Grönland'ı istemesi, bölgedeki tansiyonu yükseltiyor. Ancak uzmanlara göre asıl güvenlik tehdidi rakiplerden değil, doğadan geliyor. Camp Century, iklim değişikliğinin "güvenli" sanılan geçmiş uygulamaları nasıl birer silaha dönüştürdüğünün ilk örneği. Grönland eridikçe, Soğuk Savaş'ın halı altına süpürülen kirli mirası, siyasi ve çevresel sonuçlarıyla dünyayı yüzleşmeye çağırıyor.
