İran ile ABD ve İsrail arasındaki gerilimin tırmanması, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı fiilen nakliyeye kapattı. Küresel petrol arzının beşte birinin geçtiği bu hayati su yolundaki ablukalar, gıda ihtiyacının büyük kısmını ithalatla karşılayan Körfez ülkelerinde eşi benzeri görülmemiş bir tedarik krizi ve fiyat artışını tetikliyor.
Tedarik Zinciri Kaosu Kapıda
Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları'nın (UKMTO) bildirdiğine göre, çatışmaların başladığı 28 Şubat'tan bu yana bölgede birçok ticari gemi hedef alındı. Bu durum, gıda tedarik zincirinde ciddi bir karmaşaya yol açtı. Uluslararası perakendecilerden Kibsons'ın Satın Alma Direktörü Daniel Cabral, çok sayıda taze gıda konteynerinin boğazın dışında bekletildiğini doğruladı. Sigorta ve nakliye şirketlerinin sözleşmelerdeki "savaş zamanı maddelerini" tek taraflı olarak devreye sokmasıyla, Dubai'ye gitmesi planlanan gemiler rotalarını Hindistan (Mundra) veya Sri Lanka (Colombo) gibi daha güvenli limanlara çevirerek yüklerini buralara boşaltıyor.
Nakliye Maliyetleri Tavan Yaptı
Tedarik zincirindeki bu aksama, maliyetleri astronomik seviyelere çıkardı. Sektör temsilcileri, nakliye şirketlerinin tüm Orta Doğu'yu yüksek riskli bölge ilan ederek her konteyner için ortalama 4.000 dolar ek güvenlik ücreti talep ettiğini belirtiyor. Avrupa'dan Birleşik Arap Emirlikleri'ne 3.400 dolara gelen bir konteynerin fiyatı, Kızıldeniz'deki alternatif limanlara yönlendirildiğinde 14.500 dolara kadar fırlayabiliyor. Dubai Uluslararası Havalimanı'nın güvenlik gerekçesiyle uçuşları geçici olarak askıya alması, hava kargo fiyatlarını da yükseltti. Uzmanlar, süt ürünleri ve taze sebze/meyve gibi temel gıdalarda etiket fiyatlarının kısa sürede %20 oranında artacağını öngörüyor.
Kara Yolu Alternatifleri Devreye Giriyor
Körfez ülkelerinde yakın vadede bir açlık krizi beklenmese de, şirketler alternatif nakliye yöntemlerine yöneliyor. Spinneys tedarik zinciri yöneticisi Louis Botha, gıdaları İngiltere'den Fransa, Türkiye ve Irak üzerinden karayoluyla doğrudan Körfez'e (Cidde) taşımak için acil durum planlarını devreye soktuklarını belirtti. Normalde 12 gün süren bir karayolu sevkiyatının, durmaksızın yapıldığında 72 saatte tamamlanabileceği ve hava kargosuna göre %40 daha ekonomik olacağı hesaplanıyor. Siyasi kulislerde, ABD yönetiminin nakliye şirketlerine güvenlik garantisi sunması ve ABD Donanması'nın ticari gemilere silahlı eskortluk yapması gibi seçenekler tartışılıyor. Ancak Lloyd's List Intelligence Baş Editörü Richard Meade, bu tür operasyonların zaman alacağını ve önceliğin gıda gemilerinden ziyade petrol tankerlerine verilebileceğini ifade ederek bu fikre şüpheyle yaklaşıyor.
