Küresel enerji ve finans dengeleri, Hürmüz Boğazı çevresindeki krizle birlikte yeniden sorgulanıyor. Uzun yıllardır ABD ile petrol zengini Körfez ülkeleri arasında kurulan petrolün dolar üzerinden fiyatlandırılması ve gelirlerin ABD varlıklarına yönlendirilmesini içeren örtük anlaşma, ‘petrodolar sistemi’ olarak ABD'nin küresel hegemonyasının temel taşlarından biri haline geldi.
HEGEMONYANIN TEMELİ
Bretton Woods sisteminin çöküşü sonrası daha da kritik bir hale gelen bu sistem, doların altınla bağının kopmasıyla birlikte petrolün dolar cinsinden satılmasıyla Washington’ın finansal hegemonyasını pekiştirdi. Ancak, devam eden ABD'nin İran'a yönelik savaşının Hürmüz'ün geleceğini belirlemesi, bu düzenin sürdürülebilirliği konusunda ciddi tartışmalara yol açtı.
DOLAR SADAKATİ SORUNLARI
İran savaşı, Körfez ülkelerini zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor. ABD’nin bölgedeki güvenlik önceliklerini yeniden konumlandırdığına dair iddialar, Körfez monarşileri arasında güven erozyonuna yol açarken, ‘güvenlik karşılığında dolar sadakati’ ilişkisinin tek taraflı olduğu yönündeki eleştirileri güçlendiriyor. Eğer Körfez ülkeleri güvenlik kaygıları nedeniyle ABD’den uzaklaşır ve enerji ticaretinde dolar dışı seçeneklere yönelirse, bu durumun zincirleme etkileri olabilir.
ALTERNATİF PARA BİRİMLERİ
Küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, farklı ödeme sistemlerinin test edileceği bir alan haline gelebilir. İran’ın petrol geçişlerine alternatif para birimleri, özellikle yuan ya da riyal üzerinden izin verdiği yönündeki iddialar, doların enerji ticaretindeki hakimiyetine doğrudan meydan okuma anlamına geliyor. ABD Merkez Bankası Başkanı Jerome Powell da bu kırılganlığa dikkat çekerek, ABD’nin ulusal borcunun ekonomik büyümeden çok daha hızlı büyüdüğünü vurguladı. Bu tablo, ABD ekonomisinin uzun vadeli istikrarı açısından ciddi riskler barındırıyor.
DOLARIN REZERV PAYI AZALIYOR
Kobeissi Letter’ın verilerine göre, doların küresel döviz rezervleri içindeki payı yaklaşık yüzde 40’a düşerek son 20 yılın en düşük seviyesine indi. Merkez bankalarının rezerv tercihlerinde belirgin bir yön değişikliği yaşanırken, altın öne çıkan varlık haline geldi. Ayrıca, İran Meclisi, Hürmüz Boğazı’nın güvenliği ve sürdürülebilir kalkınmasına yönelik yasa tasarısını onayladı ve bu taslak, boğazın güvenlik düzenlemeleri ile mali düzenlemeleri kapsıyor.
