İran'la yaşanan gerilim, sadece petrol fiyatlarını rekor seviyelere taşımakla kalmadı, aynı zamanda dünya tarımının bel kemiği olan gübre tedarikini de tehlikeye attı. Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasıyla başlayan bu kriz, uzmanlara göre milyonlarca insanı açlıkla karşı karşıya bırakabilir.
GÜBRE TEDARİKİNDE TARİHİ KRİZ BAŞLADI
İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi, küresel enerji piyasalarını altüst ederek petrol fiyatlarını 100 doların üzerine çıkardı. Ancak bu durumun gölgesinde, gıda üretimi için hayati önem taşıyan gübre tedarikinde çok daha büyük bir tehlike büyüyor. Dünya genelinde kullanılan ürenin neredeyse yarısı ve diğer gübrelerin büyük bir kısmı, Körfez ülkelerinden Hürmüz Boğazı üzerinden ihraç ediliyor. Bu boğazdaki herhangi bir aksama, küresel tarımı tarihin en kırılgan noktasına getirmiş durumda.
KUZEY YARIMKÜRE İÇİN FELAKET ZAMANI
Bu gübre krizi, özellikle Kuzey Yarımküre'deki ilkbahar dikim mevsimiyle aynı zamana denk gelmesiyle tam bir felaket senaryosu oluşturuyor. Şubat ortasından Mayıs başına kadar süren kritik ekim döneminde gübre arzının kesilmesi, ABD'de şimdiden gübre arzında yüzde 25'lik bir açık yaratmış durumda. Dünyanın gübre üretiminin ve küresel üre arzının önemli bir kısmının Körfez bölgesinden sağlanması, Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir kapanmanın küresel gübre ticaretinin üçte birini aksatabileceği anlamına geliyor. Hindistan, Brezilya ve Çin gibi dünyanın en büyük gıda üreticileri, gübre kıtlığı nedeniyle üretim kapasitelerini kaybetme riskiyle karşı karşıya.
TEMEL GIDALARDA YÜZDE 50'YE VARAN ZAMLAR GELİYOR
Ekonomistlerin ve gıda analistlerinin tahminlerine göre, bu krizin gıda fiyatlarına yansıması kaçınılmaz. Gübreye en bağımlı ürünler olan pirinç ve buğdayda yüzde 40 ila 50 arasında fiyat artışı bekleniyor. Soya fasulyesi ve mısırda ise yüzde 30-45'lik bir artış öngörülüyor. Bu durum, sadece bu ürünleri değil, aynı zamanda yem maliyetleri üzerinden et ve süt fiyatlarını da artıracak. Yağlı tohumlarda yüzde 25-35, şeker fiyatlarında ise yüzde 20'lik bir sıçrama bekleniyor. Eğer Hürmüz Boğazı yıl ortasına kadar kapalı kalırsa, Dünya Gıda Programı'na göre halihazırda gıda güvensizliği yaşayan 318 milyon kişiye 45 milyon yeni mağdur daha ekleneceği tahmin ediliyor.
